Mẹ! Hình ảnh của mẹ trong các bài ca dao, dân ca, hay trong những câu tục ngữ, hò, vè, điệu lý,… là cái cò lặn lội bờ sông, là chuối ba hương, là ngọn gió, là nước ở trong nguồn chảy ra.
Người mẹ trong xã hội xưa cả đời lam lũ vì con, mẹ cả đời nhọc nhằn vất vả để lo toan việc nhà cửa, chuyện đồng áng. Mẹ ngày cày cuốc ruộng đồng, chiều dạy dỗ con cái, đêm kéo cửi dệt vải. Vừa cơm bưng nước rót cho cha mẹ hai bên, vừa hầu chồng dạy con. Cũng có những người mẹ ngày đêm vò võ nuôi chồng ăn học. Người mẹ thời xưa nhọc nhằn cả đời. Ngày đêm quanh quẩn trên cánh đồng, trong căn bếp.
Xã hội ngày nay không còn nặng chế độ phong kiến như xưa. Nhưng người mẹ của thời nay cũng vẫn như thế. Người mẹ vẫn tần tảo sớm hôm lo lắng cho con, chăm nom gia đình. Người mẹ ngày nay vừa cân việc nước vừa lo việc nhà. Gánh nặng chất chồng lên đôi vai của mẹ.
Mẹ nuôi con lớn lên qua những câu hát ru. Lời ru của mẹ dịu dàng, ngọt ngào như dòng suối đầu nguồn.
Vỗ về ca dao xin giới thiệu đến bạn đọc một vài câu ca dao nói về mẹ, cũng như một vài dị bản của các bài ca dao đó. Các chú thích từ trong bài nếu không nói đến tên nguồn hoặc tên của tác giả nào thì đều là giải thích theo hiểu biết của Vỗ về ca dao.
1. Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa
Miệng nhai cơm búng lưỡi lừa cá xương
—
2. Gió mùa thu mẹ ru con ngủ
Năm canh chầy thức đủ vừa năm
—
3. Mẹ già như chuối ba hương
Như xôi nếp mật, như đường mía lau
Đường mía lau càng lâu càng ngát
Xôi nếp mật ngào ngạt hương say
Ba hương lây lất tháng ngày
Gió đưa mẹ rụng, con rày mồ côi
Mẹ già như áng mây trôi
Như sương trên cỏ, như lời hát ru
Lời hát ru vi vu trong gió
Sương trên cỏ khó vỡ dễ tan
Mây trôi lãng đãng trên ngàn
Gió đưa tan, hợp, hợp, tan, nao lòng.
||Khảo dị:
Tôm rằn bóc vỏ bỏ đuôi,
Gạo de An Cựu mà nuôi mẹ già.
Mẹ già là mẹ già anh,
Em vô bảo dưỡng cá canh cho thường.
Mẹ già như chuối ba hương,
Như xôi nếp một, như đường mía lau.
犀利士
>*
Mẹ già như chuối ba hương,
Như xôi nếp mật, như đường mía lau.
Đường mía lau càng lâu càng ngát,
Xôi nếp mật ngào ngạt hương say.
Ba hương lây lất tháng ngày,
Gió đưa mẹ rụng, con rày mồ côi.
Mẹ già như áng mây trôi,
Như sương trên cỏ, như lời hát ru.
Lời hát ru vi vu trong gió,
Sương trên cỏ khó vỡ dễ tan.
Mây trôi lãng đãng trên ngàn,
Gió đưa tan, hợp, hợp, tan, nao lòng.
– Nguồn: Mã Giang Lân, Tục ngữ và ca dao Việt Nam, NXB Giáo dục, 1999 (tái bản lần thứ 5)
—
4. Ví dầu cầu ván đóng đinh
Cầu tre lắt lẻo gập ghềnh khó đi
Khó đi mẹ dắt con đi
Con đi trường học mẹ đi trường đời.
||Khảo dị:
Ví dầu cầu ván đóng đinh
Cầu tre lắt lẻo gập ghình khó đi.
Khó đi mượn chén ăn cơm,
Mượn li uống rượu, mượn đờn kéo chơi,
Kéo chơi ba tiếng đờn cò,
Đứt dây đứt nhợ quên hò xự xang.
—
5. Con cò lặn lội bờ sông
Mẹ đi tưới nước cho bông có đài
Trông trời, trông nước, trông mây
Trông cho lúa chín, hột sây nặng nhành
Trông cho rau muống mau xanh
Để mẹ nấu một bát canh đậm đà
Mát lòng sau bữa rau cà
Cho con mau lớn, việc nhà con lo.
Mong rằng những bài ca dao này sẽ một phần níu giữ và gửi hình ảnh ngày nào mẹ đã vất vả săn sóc, chăm lo, ẵm bồng đến những người con. Mẹ cũng chẳng mong cầu gì nhiều, một chén cơm mềm, một con tôm lột sẵn vỏ của con cũng khiến mẹ ấm lòng. Hãy nhớ rằng, khi xưa mẹ chăm con chưa hề than vãn, nên giờ con chăm sóc mẹ cha cũng một lòng tận tuỵ, cúc cung.
Vỗ về ca dao